24 juli 2018

Intersekse rechtenactivisten vechten tegen de achterliggende oorzaak van genderonderdrukking

– en wij moeten hen steunen

2017 bracht veelbelovende ontwikkelingen voor intersekse rechten. Maar er valt nog veel werk te verzetten, feministische bondgenoten moeten hun bronnen en kansen beter verdelen.

Door Happy Mwende Kinyili, Directeur van Programmes, en Sophia Seawell, Communicatie Associate

Oorspronkelijk gepubliceerd in het Engels op OpenDemocracy 50.50

In 2017 werd Portugal na Malta en Chili het derde land waar intersekse geslachtsmutilatie (IGM), een schending van de rechten van de mens, verboden is. Duitsland is nu het eerste Europese land waar een derde geslacht, anders dan mannelijk of vrouwelijk, op de geboorteakte mag worden vermeld. In Canada heeft een baby een gezondheidspas met ‘U’ als seksesymbool ontvangen. Organisaties zoals Human Rights Watch en het Europese Parlement hebben zich eindelijk uitgesproken tegen chirurgische ingrepen aan het geslacht bij intersekse kinderen.

Dit zijn veelbelovende ontwikkelingen voor intersekse rechten. Maar het zijn nog steeds de uitzonderingen op de regel en er is nog veel werk te doen. Wereldwijd wordt informatie onthouden aan intersekse personen en mogen zij geen keuzes maken over hun eigen lichaam. Teveel van hen hebben te maken met stigma’s en discriminatie omdat ze als ‘anders’ worden gemarkeerd.

Het heeft te lang geduurd voordat iemand opkwam voor intersekse rechten. 


Natuurlijk is niemand beter gekwalificeerd dan intersekse mensen zelf om te bepalen hoe intersekse rechten beter kunnen worden behartigd, omdat zij zelf ervaren welke vooroordelen en obstakels zij moeten overwinnen. Recent onderzoek van de Astraea Foundation uit de VS heeft echter aangetoond dat bijna de helft van alle intersekse rechtengroeperingen wereldwijd geen externe financiële steun ontvangt. Slechts één op de vijf heeft voltijd betaald personeel en ook deze organisaties worstelen vaak met beperkte middelen.

Mensenrechtenactivisten worden niet gedreven door geld, maar financiële middelen zijn wel nodig om hun capaciteiten te vergroten, hun bereik uit te breiden en uiteindelijk meer invloed te krijgen. Het is geen verrassing dat het onderzoek van de Astraea Foundation liet zien dat burnouts vaker voorkomen bij groepen zonder de financiële middelen om hun kennis en ervaring in de praktijk te brengen.

Feministische organisaties en fondsen kunnen niet al het werk overlaten aan intersekse activisten met zo weinig steun. Laten we als bondgenoten onze schouders eronder zetten en onze middelen, kennis en kansen nog beter delen. Het wordt tijd dat we erkennen hoe belangrijk intersekse rechten zijn om een wereld te creëren waarin onze lichamen niet onze waarde bepalen. Het heeft te lang geduurd voordat iemand opkwam voor intersekse rechten.

Intersekse zijn is minder zeldzaam dan we wellicht denken.


Onze ‘sekse’ verwijst meestal naar de fysieke kenmerken waarmee we geboren zijn, terwijl onze ‘gender’ meer gaat over hoe gemeenschappen op basis van deze kenmerken verwachten dat wij ons gedragen en uitdrukken. De veronderstelling dat onze lichamen onze sociale rol bepalen is wat filosoof Judith Butler ‘genderdeterminatie’ noemt. ‘Jongens blijven jongens’ is volgens Butler meer een bevel dan een observatie (je zal met jongensspeelgoed spelen, je zal jongenskleding dragen).

Worden gecategoriseerd als man of vrouw is voor de meeste babies hun eerste (en een van hun meest bepalende en vormende) ervaring. Een dokter kijkt naar hun lichaam en verklaart op basis van hun externe geslachtsdelen of het een jongen of een meisje is. Dit zijn de enige twee opties die als geldig worden gezien en deze tweedeling in geslachten is de basis van de breder besproken tweedeling in gender.

Maar sekse is eigenlijk complexer dan we op het eerste gezicht zien, en bestaat uit een aantal kenmerken. De meesten daarvan zijn niet zichtbaar, zoals interne reproductieorganen en chromosomen.

Schattingen suggereren dat bijna twee van de 100 mensen op deze wereld een genetische, hormonale of anatomische sekseafwijking hebben ten opzichte van de kenmerken die meestal worden gebruikt om ons in ‘man’ of ‘vrouw’ te verdelen. Dat betekent dat er ongeveer net zoveel intersekse mensen zijn als roodarigen.

Maar intersekse zijn is veel minder zichtbaar (letterlijk, maar ook in onze taal en verhalen) en in tegenstelling tot roodharigen worden ze maar al te vaak niet ‘normaal’ gevonden.

Ervan uitgaande dat intersekse zijn minder zeldzaam is dan we wellicht denken, heeft het toewijzen van babies aan ofwel de ene, ofwel de andere categorie minder te maken met wat echt ‘natuurlijk’ is of met één of andere wetenschappelijke waarheid, en meer met het opdringen van het idee dat er maar twee geslachten zijn – en dus geen intersekse geslacht.

Onze worstelingen zijn met elkaar verbonden.


De discriminatie, marginalisatie en onderdrukking van intersekse personen is een feministische en mensenrechtenkwestie. Daar mag geen twijfel over bestaan.

Het is normaal voor Westers geschoolde artsen om onomkeerbare, onnodige en pijnlijke ‘corrigerende’ IGM-operaties uit te voeren bij babies van wie de genitaliën niet voldoen aan de normen van twee geslachten.

Het besluit aan welk geslacht de baby wordt toegewezen wordt meestal genomen op basis van welke resultaten het makkelijkst worden behaald door middel van een chirurgische ingreep, en esthetische overwegingen. Dus soms wordt een clitoris die ‘te groot’ is verwijderd, zonder na te denken over het toekomstige seksuele genot van het individu.

Deze baby groeit waarschijnlijk op zonder informatie te krijgen over zijn of haar toestand of chirurgische achtergrond. Dit is een grove schending van het recht tot zelfdeterminatie en lichamelijke integriteit. Toch wordt dit als standaard medische procedure beschouwd in landen over de hele wereld.

Dat intersekse personen maar een relatief klein deel van de wereldbevolking uitmaken betekent niet dat feministen een vrijbrief krijgen om intersekse rechten in de marge van onze organisaties en fondsenwerving te laten liggen.

Het is misschien zelfs een extra reden om te zorgen dat onze bewegingen openstaan voor intersekse realiteiten. Onze worstelingen zijn ook met elkaar verbonden; het aanvechten van de verdeling in twee sekses, zoals intersekse rechtenactivisten doen, is onderdeel van een feministisch project waar wij allen baat bij hebben.

We moeten het bewustzijn van intersekse realiteiten en rechten bevorderen, om het stigma te verminderen dat intersekse personen wereldwijd ervaren van dokters, vrienden, families en gemeenschappen in hun geheel (met name het idee dat er iets ‘mis’ of ongezond is aan hun lichaam).

Er moet een einde komen aan IGM-chirurgie. We moeten stoppen te proberen intersekse personen uit het bestaan te dwingen. In plaats daarvan moeten we het recht steunen van intersekse personen om in deze wereld te bestaan en zich er vrij te bewegen, met toegang tot de middelen die ze nodig hebben en de kans om beslissingen te nemen over hun eigen lichaam.

Maatschappelijke organisaties moeten de rechten van intersekse rechtenactivisten erkennen, omarmen en financieren.


Maatschappelijke organisaties moeten de rechten van intersekse rechtenactivisten erkennen, omarmen en financieren. Feministische bewegingen en fondsenmoeten het idee laten varen dat feminisme alleen over vrouwenrechten gaat. Er moet ruimte komen voor intersekse personen wiens worsteling is vervlochten met die van andere gemarginaliseerde individuen.

Feministische fondsen bevinden zich in een unieke positie om financiële middelen toe te kunnen wijzen aan de intersekse gemeenschap, die grotendeels onzichtbaar is in de discussie omtrent mensenrechten. We kunnen ook invloed uitoefenen op andere fondsen om hetzelfde te doen. We hebben de mogelijkheid, en daarom ook de verantwoordelijkheid, om intersekse rechtenactivisme op de kaart te zetten, bij andere feministische doelen en precies waar het thuishoort.

Aan het begin van 2018 heeft Mama Cash intersekse rechten officieel opgenomen in onze missie. We steunen dit werk al jaren, maar we hebben deze wijziging doorgevoerd omdat we de beweging voor intersekse rechten zichtbaarder willen maken (zodat er uiteindelijk meer middelen beschikbaar komen) omdat ze dat verdient. We hopen dat jullie mee willen doen. Laten we de “i” van intersekse in feminisme zetten, en in haar financiering.

Deel dit artikel