7 februari 2019

Het geluid van de nieuwe feministische golf in Servië

Femix en het Girls Rock Camp

Waar we ook komen, overal om ons heen klinkt muziek. De popliedjes die we met de radio meezingen. De nationale volksliederen bij voetbalwedstrijden. Slaapliedjes en volksliedjes. De hymnes en psalmen die we leren in gebedshuizen. En de achtergrondmuziek in commercials.

Muziek is verweven met ons dagelijks leven en onze individuele identiteit, maar ook met onze cultuur en nationale geschiedenis. “Muziek heeft de kracht om dingen te veranderen of juist te behouden zoals ze zijn,” zegt Selena,  lid van onze partnerorganisatie Femix Network of Female Creativity in Servië. “Vooral in een bepaalde politieke context is muziek een sterk hulpmiddel om een politieke boodschap uit te zenden en verandering te bewerkstelligen.”

Muziek als verzet
In Servië is die context, zoals in vele landen ter wereld, bijvoorbeeld Brazilië, Hongarije en de V.S., er één van toegenomen nationalisme, xenofobie en conservatisme. “De rechtse partijen groeien en er is veel censuur in de media. Bepaalde zaken lijken zich te herhalen,” aldus Selena.

In de popcultuur versterkt muziek een terugkeer naar zogenaamde ‘traditionele’ waarden. “Er is een soort volksmuziek die zeer populair is, zogenaamde neo-folk, die vrouwen heel erg sexualiseert en objectificeert. En dat is alles wat jonge meisjes in de toonaangevende media zien.”

De boodschappen van deze liedjes? “Simpel, vaag en alleen maar over liefde,” zegt Selena. “Ik geloof echt dat wanneer er muziek is die directere, politiekere boodschappen uitzendt, dit iets in onze maatschappij kan veranderen. Het heeft eerder gewerkt, vooral hier.”

Onder het bewind van de nationalistische autocraat Slobodan Milosevic in de jaren ’90 heeft de Servische rockmuziek inderdaad een transformatie ondergaan: van een vorm van stads vermaak tot een manier van verzet. En met Girls Rock Camp zorgt Femix ervoor dat dit nu weer zo is.

“Er is één meisje bij van 14 jaar die  op haar gitaar scheurt zoals Hendrix.”


Vrouwelijke rolmodellen

Girls Rock Camp, het eerste project in zijn soort in de Balkanzone, is precies zoals het klinkt: een kamp voor meisjes tussen de 10 en 14 jaar die niet alleen luisteren naar genres als rock, punk en metal, maar die ook willen verkennen hoe het zou zijn om zelf muzikant te worden. Op het kamp kunnen ze een instrument leren spelen waar ze altijd van droomden maar nooit de kans toe kregen, of tijdens het eindconcert aan  het publiek de kunsten die ze al  eerder hadden ontwikkeld, tonen.

Er zijn al een aantal van dergelijke kampen voor jongeren in Servië, en sommigen daarvan worden ook goed bezocht door meisjes. “Maar geen van de docenten is vrouw, of de vrouwen geven alleen zangles,” legt Selena uit. “En wat wij proberen te doen is meisjes een ander voorbeeld geven met vrouwelijke mentoren, vrouwelijke organisatoren, vrouwelijke geluidstechnici; vrouwen die succesvol zijn, bands hebben en een actieve rol spelen in de muziek, zodat meisjes niet alleen mannen in die rollen zien. Ze moeten ook sterke vrouwelijke muzikanten leren kennen.”

De eerste editie in 2017 was een succes, met 30 deelnemers en meer dan 200 mensen die het eindconcert bezochten. “Veel meisjes blijven spelen en sommigen hebben echt een groot talent,” zegt Selena. “Er is één meisje bij van 14 jaar die  op haar gitaar scheurt zoals Hendrix.”

“Ze zeggen bijvoorbeeld: ‘Ik heb nog nooit een meisje ontmoet dat naar dezelfde muziek luistert als ik!’”


Niet alleen
Minstens zo belangrijk is dat  het kamp een gemeenschap creëert voor meisjes die in hun eigen stad geïsoleerd waren door hun muzikale interesses. Selena beschrijft het gevoel van ergens bij te horen en van verbondenheid dat begint zodra de deelnemers op de eerste dag samen in de bus zitten: “Ze zeggen bijvoorbeeld: ‘Ik heb nog nooit een meisje ontmoet dat naar dezelfde muziek luistert als ik!’ Dat is het mooiste hiervan: ze realiseren zich dat ze niet alleen zijn.”

De gemeenschap blijft groeien nadat deelnemers naar huis gaan. Veel van de meiden die erbij waren hebben nog steeds contact met elkaar, waarbij ze elkaar laten weten wat ze geleerd hebben of zelfs samen muziek gaan maken. Het eindconcert weet zelfs de harten van veel twijfelende ouders te winnen. “We hoorden ook dat sommige ouders zich zo verbonden voelden dat ze hun meiden nu in studio’s samenbrengen om te repeteren. Velen van hen bellen ons om te vragen welk instrument ze voor hun meisjes moeten kopen.”


Ervaar de mogelijkheden
Girls Rock Camp is het soort ervaring dat Selena, zelf drummer, wel had willen hebben, ook al liet zij zich door het gebrek aan ondersteuning niet tegenhouden. “Voordat ik aangaf te willen gaan drummen, had ik geen flauw benul dat dit niet gebruikelijk was voor meisjes. Ik kom uit een klein stadje bij Belgrado en mijn familie en gemeenschap hielden zich vast aan allerlei stereotype beelden: ze dachten dat ik het niet zou kunnen omdat ik een klein meisje was, terwijl ik dacht, waar hebben jullie het over? Het is gewoon een instrument!”

“Ze steunden me eerst niet, maar later zagen ze dat ik niet op wilde geven. Ik spaarde mijn lunchgeld op en liet het mijn vader zien. Ik zei, ik heb dit geld en ik heb een advertentie voor een drumstel gevonden in de krant, kun jij me erheen rijden zodat ik het kan kopen? Op dat moment besefte mijn familie dat ik het meende.”

Dat gevoel dat je je eigen interesse mag volgen, het ervaren van de mogelijkheden, is voor Femix het belangrijkste dat ze aan de meiden willen meegeven. “Er zijn er altijd bij die niet doorgaan, maar ze voelen zich wel gesterkt omdat ze het hebben geprobeerd: ze zagen dat er niets is om je zorgen over te maken. Ze kunnen het gewoon doen, net als iedereen.”

Met Girls Rock Camp helpt Femix niet alleen een generatie meiden groot te brengen die muziek zullen maken, maar ook een generatie jonge feministen die van zichzelf zullen laten horen. En we kunnen niet wachten om te horen wat ze te zeggen hebben.

Wil je kunst, activisme en feminisme met ons vieren op 8 maart?

Kom daan naar het Mama Cash Feminist Festival!

Deel dit artikel