19 december 2018

ANA helpt buitenlandse vrouwen bij abortus in Nederland

De Nederlandse steungroep ANA (Abortion Network Amsterdam) helpt vrouwen uit Europese landen waar abortus strafbaar is of waar het bijvoorbeeld wettelijk slechts toegestaan is tot 12 weken, om naar Nederland te komen voor een abortus. 

 “Soms rijden de vrouwen die bijvoorbeeld uit Polen komen in één nacht naar Nederland,” vertelt Marina, een van de oprichters van ANA. “ ’s Ochtends begeleiden we hen naar de kliniek voor de procedure. Als ze niet meer dan een dag vrij hebben kunnen krijgen van hun werk, gaan ze diezelfde dag weer terug.” Er zijn ook vrouwen die wel een paar nachtjes blijven slapen. Dan regelt Marina samen met haar collega-vrijwilligers een overnachtingsplekje via het vriendennetwerk rondom ANA. Ook zorgt ANA altijd voor iets te eten bij aankomst en voor een vrijwillige tolk die meegaat naar de afspraak bij de kliniek. 

Stigma, angst en schuld

“De meeste vrouwen komen gespannen aan,” aldus Marina. “In Polen word je bang gemaakt. Vanuit de kerk wordt steeds het verhaal verspreid dat je een kind vermoordt als je abortus pleegt. Er is veel stigma, ook in de media. Artsen die merken dat je een abortus overweegt, doen hun uiterste best om je een schuldgevoel aan te praten.”

Gelukkig kunnen vrouwen die ondanks deze tegenwerking toch voor een abortus kiezen, dankzij ANA terecht in Nederland. De vrijwilligers van ANA doen hun best om de vrouwen te laten voelen dat het hier om een gewone en ongevaarlijke operatie gaat, die niet strafbaar is en waar je je niet voor hoeft te schamen. “Toch is onze steun voornamelijk praktisch, niet emotioneel. Natuurlijk kan het iets heftigs zijn voor een vrouw, maar het hoeft niet. Het stigma rondom abortus heeft er iets emotioneels van gemaakt. Voor ons is het duidelijk: de vrouw moet kunnen beslissen. Punt. We leggen vrouwen uit dat het hier allemaal okay is, dat ze niet bang hoeven te zijn en zich niet schuldig hoeven te voelen. Of we ook emotionele steun bieden, hangt van de persoon af. Als we aanvoelen dat iemand daar geen behoefte aan heeft, gaan we die zeker niet opdringen.”

Netwerk van vrienden

Het idee voor ANA werd geboren tijdens het F-Word Festival in 2017. Bij een workshop over abortus was een activiste uit Polen aanwezig en iemand van Women Help Women. Zo hoorden Marina en haar vrienden over een steunorganisatie uit Berlijn, Ciocia Basia, die Poolse vrouwen in Berlijn helpt of voor een abortus naar Engeland stuurt als zij langer dan 12 weken ongewenst zwanger zijn. De groep verwachtte hier problemen mee te gaan krijgen door de Brexit. “Toen dachten wij: waarom zouden we de vrouwen niet naar Nederland laten komen? Nederlandse vrouwen verkeren namelijk in de gelukkige positie dat artsen er tot 22 weken een abortus uitvoeren – in Engeland is dat zelfs tot 24 weken. Dat zou geen luxepositie moeten zijn, maar het ís wel zo. Nog tijdens het festival organiseerden we een bijeenkomst met mensen die geïnteresseerd waren om samen een steunnetwerk op te zetten”.

Nadat een website was opgezet, begonnen al snel de eerste vrouwen te mailen. “We leerden door te doen. Wat voor soort casussen we konden tegenkomen. Hoe lang de wachtlijsten zijn bij de abortusklinieken. Dat we soms zelfs oppas moeten regelen voor de vrouwen die hun kinderen meenemen. Elk geval is anders. In een jaar tijd hielpen we ongeveer 35 vrouwen aan een afspraak met de kliniek. En niet alleen vrouwen uit Polen. Ook uit de rest van Europa. Laatst vloog er zelfs iemand helemaal vanuit Brazilië naar Nederland. Voor haar was het makkelijker om hiernaartoe te vliegen dan naar de VS.”

Geld inzamelen

Een abortus kost tussen de 800 en 1.000 euro. De vrouw uit Brazilië had geld genoeg, dus die betaalde alle kosten gewoon zelf. Maar voor de vrouwen die uit Polen komen moet ANA de abortus vaak wel bekostigen. “We organiseren feestjes om geld in te zamelen. Met de opbrengsten uit de entreegelden en de barverkoop kunnen we dan weer een of meer abortussen financieren. We vragen ook om kleine donaties. Soms betaalt onze zusterorganisatie in Berlijn een deel van de kosten. Zelf zijn we allemaal vrijwilligers. We doen het niet om geld te verdienen of bekend te worden. We doen het omdat het nodig is. Abortus moet gewoon veilig en voor iedereen beschikbaar zijn.”

Logistiek wordt het werk steeds uitdagender. Soms ontvangt ANA wel vier ‘aanvragen’ per week. De kerngroep telt maar acht vrijwilligers, die het werk voor ANA naast een betaalde baan doen. Maar bij dit soort steun is het heel belangrijk om op tijd te reageren. “De eerste vrouw die we hebben geholpen was twee dagen voordat ze naar Nederland kwam 16 geworden. Ze had gewacht tot haar verjaardag zodat ze zonder toestemming van haar moeder een abortus kon hebben. Ze was bij een arts geweest in Polen en die had gezegd dat ze 21 weken zwanger was. Bij de echo die in de Nederlandse kliniek werd gemaakt, bleek ze echter al 33 weken zwanger. Ze kon niet meer geholpen worden. Ze was zelf nog een kind. Toen realiseerden we ons waarvoor we het doen. Hoe zou het zijn geweest als we haar op tijd hadden kunnen helpen?”

Geen ideale situatie

Volgens Marina is de situatie trouwens ook in Nederland nog verre van ideaal, al hebben vrouwen hier wel wettelijk toegang tot abortus. “Allereerst is niet iedereen ervoor verzekerd. Als je geen papieren hebt, wordt de abortus niet vergoed. Verder zijn er niet genoeg klinieken en zijn er dus lange wachtlijsten. En bovendien: je moet vijf dagen wachten. Stel dat je al twee weken hebt moeten wachten op een afspraak, dan heb je nog steeds vijf dagen bedenktijd te gaan. Dat slaat nergens op. Voor welke andere operatie geldt een bedenktijd? Geen enkele! En als het om een man ging? Zou een man ook verplicht worden hier vijf dagen over te gaan zitten nadenken? Volgens mij komt die vijf dagen voort uit een soort idee dat de vrouw te emotioneel is om goed snel te beslissen.”.

Veilige en legale abortus

Hoe blij Marina ook is dat ANA bestaat en dat er andere organisaties in de wereld bestaan die ook nog eens solidair met elkaar zijn: ze droomt van een dag waarop al die steungroepen niet meer nodig zijn. Waarop andere landen geen beperkende voorwaarden meer hanteren. Waarop een abortus overal veilig en legaal is. “Als je een abortus wil, zou je het gewoon moeten kunnen doen. Zonder er een reden voor te geven.” 

Deel dit artikel