29 maart 2018

Wat zegt een naam

In 2017 hebben onze vier regionale programme associates nagedacht over de namen die Mama Cash gebruikt voor de regio’s waarin onze subsidie partners  actief zijn. Immers, als de geschiedenis wordt geschreven door de winnaars, dan hebben deze ‘winnaars’ (vaak waren dat koloniale machten) ook de macht gehad om namen te geven.

In plaats van die versie van de geschiedenis steeds maar te blijven herhalen, willen we regionale namen gaan gebruiken die bevrijdend en correct zijn voor de groepen die we steunen. Namen waarin tot uitdrukking komt hoe de gemeenschappen in deze regio’s zichzelf identificeren en benoemen, en niet hoe anderen hen hebben gelabeld.

Als uitkomst van dit proces stellen we de volgende vier regionamen voor: Afrika en West-Azië; Oost-, Zuid- & Zuidoost-Azië en Oceanië; Europa en Centraal- & Noord-Azië; Latijns-Amerika en het Caribisch gebied.

Hieronder vertellen onze regionale programme associates  hoe en waarom ze tot deze nieuwe namen zijn gekomen.

Regio's

Afrika en West-Azië

Programme Associate Refilwe MoahiGeschreven door Sanne Rezk. Refilwe Moahi is de huidige Programme Associate voor Afrika en West-Azië. Je kunt contact met haar opnemen via africawestasia@mamacash.org

Om erkenning te geven aan een gedeelde geschiedenis die heeft geleid tot overeenkomsten in cultuur, traditie, politieke realiteit en weerstand tegen onderdrukking, en tegelijkertijd om koloniale terminologie af te wijzen, stellen we voor deze regio voortaan Afrika en West-Azië te noemen. Hier zijn twee belangrijke redenen voor.

Om te beginnen verwijzen we naar Afrika als één verenigde entiteit, om een eind te maken aan de koloniale en racistische gewoonte om Noord-Afrika af te scheiden en te benoemen als een apart deel dat ‘raciaal superieur’ is aan ‘Afrika ten zuiden van de Sahara’. Deze scheiding is een nalatenschap van het oriëntalisme en een Europa-centrisch wereldbeeld, waar de inwoners van Noord-Afrika met hun lichtere huidskleur worden beschouwd als meer ontwikkeld en geciviliseerd dan de donkerder getinte mensen in de rest van het continent.

Hoewel de mensen in het noordelijke deel van Afrika inderdaad veel gemeenschappelijk hebben met mensen in West-Azië, zijn ze ook met de rest van het Afrikaanse continent verbonden door geografie, cultuur en geschiedenis. Andere factoren die het continent verenigen zijn religie (zowel islam als christendom zijn overal wijdverspreid) en een gemeenschappelijke koloniale geschiedenis, die heeft geleid tot een willekeurige opdeling en vorming van landen en een daarop volgende bevrijdingsstrijd.

Ten tweede stellen we voor om Bahrein, Irak, Iran, Israël, Jordanië, Koeweit, Libanon, Oman, Palestina, Katar, Saoedi-Arabië, Syrië, Turkije, de Verenigde Arabische Emiraten en Jemen gezamenlijk aan te duiden als West-Azië. De term Midden-Oosten, die voor het eerst in de 19e eeuw door de Britten werd gebruikt voor het gebied dat tot die tijd het Nabije Oosten werd genoemd, weerspiegelt een Europa-centrisch wereldbeeld waarin Europese landen werden gezien als politiek, economisch, militair en intellectueel superieur.

Natuurlijk leven veel etnische groepen in gebieden die de hedendaagse landsgrenzen overstijgen; dit is iets dat West-Azië gemeen heeft met het hele Afrikaanse continent. Veel van deze etnische groepen delen een strijd voor een onafhankelijke staat. Door voortaan naar Afrika te verwijzen als een verenigde entiteit en de term Midden-Oosten niet langer te gebruiken, neemt Mama Cash afscheid van het Europa-centrische wereldbeeld.

1. In de onderstaande links is meer te lezen over de kolonialistische en racistische ideologie achter deze afscheiding: http://www.pambazuka.net/en/category.php/features/79215; 

http://www.jstor.org/stable/4006476?seq=1#page_scan_tab_contents; 

http://science.jrank.org/pages/8199/Africa-Idea-Racialization-Africa.html 

2. Oriëntalisme is een zienswijze die tussen Aziatische en Arabische volkeren en culturen enerzijds en Europa en de Verenigde Staten anderzijds verschillen veronderstelt, benadrukt, overdrijft en vertekent. Hierbij worden Aziatische en Arabische culturen vaak beschouwd als exotisch, achtergebleven, onbeschaafd en potentieel gevaarlijk. Edward W. Said, auteur van het boek Orientalism, definieerde dit als de acceptatie in het Westen van “het basale onderscheid tussen Oost en West als het vertrekpunt voor uitgebreide theorieën, romans, heldendichten, sociale beschrijvingen en politieke verhalen over de Oriënt en zijn inwoners, gewoonten, ‘ziel’, lotsbestemming enzovoort”. Uit http://www.arabstereotypes.org/why-stereotypes/what-orientalism 

Lees meer over oriëntalisme:

https://www.khanacademy.org/humanities/becoming-modern/intro-becoming-modern/a/orientalism 

http://reappropriate.co/2014/04/what-is-orientalism-and-how-is-it-also-racism/ 

Oost, Zuid & Zuidoost Azië en Oceanië

Saartje BaesGeschreven door Sarah Baes, Programme Associate voor Oost, Zuid & Zuidoost Azië en Oceanië. je kunt contact met haar opnemen via asiaoceania@mamacash.org

Meer dan de helft van de wereldbevolking woont in de regio Oost-, Zuid- & Zuidoost-Azië en Oceanië. Uit erkenning voor dit reusachtige gebied, dat conventioneel wordt aangeduid met ‘Azië en de Pacific’ of ‘Azië en Oceanië’, stellen we voor de verschillende Aziatische subregio’s expliciet te benoemen en omwille van de duidelijkheid Oceanië te gebruiken in plaats van Pacific.

Ten eerste erkennen we door de subregio’s afzonderlijk te noemen dat taalkundige, culturele en politieke diversiteit een kenmerkende eigenschap van de Aziatische regio is. Door de subregio’s Oost-, Zuid- & Zuidoost-Azië expliciet te vermelden, maken we duidelijk dat elke subregio enkele gemeenschappelijke kenmerken heeft, zoals een gedeelde koloniale geschiedenis waarbij de bevrijdings- en dekolonisatiebewegingen elkaar hebben beïnvloed, en oproepen om een eind te maken aan de beïnvloeding en kolonisatie door West-Europa. We kiezen ervoor de subregio’s Oost-, Zuid- & Zuidoost-Azië samen te clusteren omdat ze door recente historische ontwikkelingen cultureel met elkaar verbonden zijn en ze te ondescheiden van Centraal-, Noord- of West-Azië.

Ten tweede stellen we de naam Oceanië voor in plaats van Pacific of het Pacifisch gebied om te verwijzen naar de geografische regio die bestaat uit de eilanden van Melanesië, Micronesië, Polynesië en Zeelandië en het Australische continent. De namen Oceanië en Pacific worden door elkaar gebruikt, ook door feministen in de regio. Wij stellen Oceanië voor, omdat het minder dubbelzinnig is dan het verzamelbegrip Pacific, dat vaak verwarring veroorzaakt doordat het meerdere betekenissen heeft. Soms verwijst Pacific naar dezelfde regio als Oceanië, zoals hierboven omschreven. Maar soms omvat Pacific ook veel andere eilanden binnen de grenzen van de Pacifische Oceaan die niet worden beschouwd als onderdelen van Oceanië, zoals eilanden in het oosten van de Pacifische Oceaan die deel uitmaken van Latijns-Amerika. Bovendien heeft de term Pacific een politieke connotatie: er wordt wel gesteld dat het begrip ‘Azië-Pacific’ vanuit een politiek perspectief de betrokkenheid van de Verenigde Staten in deze regio legitimeert.

En ten slotte beschouwen wij deze regio Oost-, Zuid- & Zuidoost-Azië en Oceanië als één regionaal blok. Activisten in de regio organiseren zichzelf vaak binnen deze regionale groep. De geografische nabijheid van de landen en subregio’s is ook een reden. Daarnaast is er sprake geweest van belangrijke migratie van mensen tussen Oost-, Zuid- & Zuidoost-Azië en Oceanië, waardoor gemeenschappelijke eigenschappen op het gebied van cultuur en taal zijn ontstaan. En ten slotte, vanuit een mensenrechtenperspectief, is Oost-, Zuid- & Zuidoost-Azië en Oceanië de enige regio ter wereld die niet beschikt over een regionaal rechtsinstrument, hof of ander lichaam voor mensenrechten. Dit gebrek aan een regionaal mensenrechtenregime is mogelijk een belangrijke reden voor activisten om de handen ineen te slaan.

3. Het handvest van het 1st Pacific Feminist Forum stelt: “[Wij zijn] feministen uit Oceanië. Onze gemeenschappelijke banden zijn wansolwara (oceaan), vanua (land) en tua’a (voorouders).”  http://www.fwrm.org.fj/images///PFF//PFF-Charter-Final-2Dec2016.pdf

4. De betrokkenheid van de Verenigde Staten in de regio (sommige eilanden die als Amerikaanse gebiedsdelen worden geclaimd, liggen in de Pacifische Oceaan) wordt gebruikt om te rechtvaardigen dat de regio wordt gezien als onderdeel van Azië-Pacific.  Zie voor meer informatie Asia Pacific in World Politics, Derek McDougall, 2016, pagina 6, https://www.rienner.com/uploads/5772df0a12b70.pdf

 

Europa en Centraal- & Noord-Azië

Geschreven door Sophia Sakhanberidze, Programme Associate voor Europa en Centraal- & Noord-Azië. Je kunt contact met haar opnemen via europecentralnorthasia@mamacash.org  

De regio Europa en Centraal- & Noord-Azië strekt zich uit van Ierland tot het uiterste oosten van Rusland en maakt deel uit van wat het Euraziatische continent wordt genoemd. De oostelijke grens van Europa wordt gevormd door het Oeralgebergte in Rusland. Europa bestaat uit de lidstaten van de Europese Unie, de niet-lidstaten IJsland, Noorwegen en Zwitserland, landen op de Balkan en Wit-Rusland, Oekraïne, Moldavië en het westelijke deel van Rusland tot aan de Oeral.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Europa verdeeld in twee invloedssferen: het westerse blok, beïnvloed door de Verenigde Staten, en het Oostblok, onder invloed van de Sovjet-Unie. Hoewel er voor die tijd nooit een duidelijke historische of culturele scheidslijn tussen Oost- en West-Europa was geweest, heeft het recente verleden geleid tot verschillen op politiek en sociaaleconomisch gebied, zoals grote maatschappelijke ongelijkheid, zwak ontwikkelde sociale zekerheid en sterke maatschappelijke en politieke desintegratie (met name in de oostelijke landen van Europa), waardoor de politieke en sociaaleconomische situatie van deze landen meer lijkt op die van de voormalige lidstaten van de Sovjet-Unie.

De voorgestelde naam Europa en Centraal- & Noord-Azië is bedoeld ter vervanging van de term ‘Europa/GOS’ waarmee de regio voorheen werd aangeduid door Mama Cash. Dit was een combinatie van politieke en geografische begrippen. Europa was een geografische naam, terwijl ‘GOS’ (Gemenebest van Onafhankelijke Staten) verwees naar een politieke unie van meerdere voormalige Sovjet-staten. De nieuwe regionale naam is meer inclusief, representatief en responsief tegenover de plaatselijke bewegingen in het diverse gebied dat door deze portfolio wordt bestreken. Europa staat voor het geografische Europa en een deel van de Russische Federatie, Centraal-Azië verwijst naar de landen Kirgizië, Kazachstan, Oezbekistan, Turkmenistan en Tadzjikistan, en Noord-Azië verwijst naar het deel van Rusland ten noorden van Mongolië en strekt zich uit van het Oeralgebergte tot het uiterste oosten van Rusland.

Naast de bovengenoemde landen zal deze portfolio ook aanvragen van groepen beoordelen en administreren die afkomstig zijn uit Georgië, Armenië en Azerbeidzjan. Hoewel deze landen geografisch deel uitmaken van West-Azië, delen ze een vergelijkbare geschiedenis van bevrijdingsstrijd en opbouw van een feministische beweging met de landen in Europa en Centraal- & Noord-Azië.

5. https://europa.eu/european-union/about-eu/countries_en

6.  https://en.wikipedia.org/wiki/Western_Europe

 7. Hankiss, Elemer (2011), The East-West Divide in Europe: Does it Exist?https://www.wilsoncenter.org/publication/281-the-east-west-divide-europe-does-it-exist

 8. Worldometers, «West Asia » http://www.worldometers.info/world-population/western-asia-population/

Latijns-Amerika en het Caribisch gebied

Geschreven door Tamara Pels Idrobo Tapia, Programme Associate voor Latijns-Amerika en het Caribisch gebied. Je kunt contact met haar opnemen via lac@mamacash.org.

Latijns-Amerika wordt al sinds de negentiende eeuw gebruikt als benaming voor de regio die zich uitstrekt van Mexico tot de Straat van Magellaan. In zijn boek The Idea of Latin America merkt Walter Mignolo op dat de naamgeving van de regio voortkomt uit de koloniale geschiedenis van het continent, die onder andere heeft geleid tot de verwoesting van het land en de culturen en gemeenschappen van de oorspronkelijke bewoners. Het woord Latijns is afkomstig van de groep van talen die door de kolonialisten werden gesproken, terwijl Amerika de aanduiding isa van de landmassa die is genoemd naar de Italiaanse cartograaf Amerigo Vespucci.

Ondanks de koloniale herkomst van de naam Latijns-Amerika hebben de volkeren van de regio eraan gewerkt om deze naam voor zichzelf te claimen. Mignolo legt uit hoe de mensen in de regio een identiteit hebben gevormd rond de naam Latijns-Amerika, die “zich ontwikkelde tot een kritische reflectie voor intellectuele dekolonisatie die afscheid nam van zijn imperiale oorsprong”.  De naam Latijns-Amerika weerspiegelt de verbanden tussen alle Amerikaanse landen ten zuiden van de Verenigde Staten en Canada. Het gebruik van deze naam legt de nadruk op de vergelijkbare sociaal-economische geschiedenis van een regio die niet alleen historische achtergrond van voormalig kolonialisme, maar ook van neokolonialisme  en een soortgelijke schaal van economische ontwikkeling gemeenschappelijk heeft.

Het Caribisch gebied is de regio bestaande uit eilanden die worden omgeven door de Caribische Zee en die merendeels op de Caribische plaat liggen. Deze regio omvat ook Suriname en Guyana, die zich weliswaar gedeeltelijk op de Zuid-Amerikaanse plaat bevinden, maar die zichzelf toch als Caribische naties identificeren omdat ze worden begrensd door de Caribische Zee. De regio is genoemd naar de Cariben, een inheems volk dat de eilanden van het Caribisch gebied bewoonde. Deze landen hebben geschiedenis, geografie en politieke realiteiten met elkaar gemeen, onder meer doordat ze veelal werden opgenomen in de wereldrijken van de Europese machten door wie ze gekoloniseerd werden.

We stellen om drie redenen voor deze regio als één blok te beschouwen. Ten eerste heeft de geografische nabijheid van de landen geleid tot een zekere mate van gemeenschappelijke cultuur, politieke systemen en geschiedenis. Ten tweede is er de bewuste intentie van mensen uit de hele regio om onderlinge relaties op te bouwen en opnieuw te onderhandelen over identiteiten, dialogen en kenmerkende gewoonten. Dit gebeurt onder andere door de feministische bewegingen. En ten slotte is er een lange, gedeelde geschiedenis tussen deze landen, een erfenis van uitbuiting, kolonialisme, racisme, verdringing en verspreiding, een sterke weerstand tegen deze onderdrukking, en een viering van hun specifieke culturen en identiteiten. Door voor te stellen deze regio als één blok te zien, reageert Mama Cash op de manier waarop de volkeren van de regio hun ideeën over rechtvaardigheid, waardigheid en zelfbestemming tot uitdrukking brengen, en proberen we beter te begrijpen hoe we hun streven naar het realiseren van deze ideeën zo goed mogelijk kunnen ondersteunen.

 

9. Zie Walter Mignolo, The Idea of Latin America, pagina’s 44-45.

 10. Neokolonialisme wordt gedefinieerd als “het gebruik van economische, politieke, culturele of andere soorten druk om andere landen, met name voormalige afhankelijke gebieden, te beheersen of te beïnvloeden”.  

 11. De Caribische Plaat is een grotendeels oceanische tektonische plaat onder de continentale landmassa van Centraal-Amerika en de Caribische Zee ten noorden van Zuid-Amerika.

 12. Voor meer informatie over de feministische bewegingen van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied en voor meer historische achtergrond, zie: https://www.amherst.edu/system/files/media/1629/women%20soci%20mvt%20LA-%20Safa.pdf

Deel dit artikel