5 december 2020

Nieuwe uitdagingen in coronatijd

De pandemie die de wereld overspoelt, heeft tastbare gevolgen voor letterlijk iedereen. Maar voor veel vrouwenrechtenactivisten is de impact helemaal enorm. De uitdagingen die zij het hoofd moeten bieden waren altijd al aanzienlijk. Nu groeiden die nog groter en veranderden soms zelfs van vorm. De daadkracht van activistes werd er bepaald niet minder om. Ze vinden nieuwe wegen om zich te organiseren en anderen te mobiliseren.

Bijna een jaar verder zijn we, sinds covid-19 de wereld op z’n kop zette. Elk werelddeel is inmiddels getroffen door het virus. Voor iedereen die al in een enigszins kwetsbare positie verkeerde, waren de gevolgen desastreus. Het geweld tegen vrouwen en meiden nam toe. Jonge lesbiennes en transgenders raakten ineens samen met vijandige familieleden opgesloten in huis. Wie leefde van informele arbeid – straatverkoop, schoonmaak, sekswerk, werk in illegale fabrieken – raakte door de lockdown in één klap alle inkomsten kwijt, zonder recht op bijstand.

“Het verlies van inkomen is natuurlijk overal een groot probleem”, vertelt Shikha Sethia, programmamanager Money & Labour Rights bij Mama Cash. “Maar wie in de informele sector werkt, heeft geen enkel vangnet om op terug te vallen. Zonder formeel contract heb je ook geen toegang tot verzekeringen of sociale voorzieningen. En zonder geld is vaak ook de toegang tot medische zorg, anticonceptie of hormoontherapie afgesneden. Zoveel mensen maakten schulden, leden honger, dreigden uit huis te worden gezet. Dat overkwam ook tal van activistes die wij steunen, of de leden van de gemeenschap waarvoor zij werken.”


Van maandverband tot psychische hulp
Direct gevolg was dat veel van de groepen die Mama Cash steunt hun prioriteiten abrupt moesten bijstellen. Shikha: “Opeens stonden ze niet zoals gepland trainingen te geven of te lobbyen voor andere wetgeving, maar deelden ze voedsel en menstruatieartikelen uit of zamelden ze geld in voor medicijnen. Voor sommige groepen was dat simpelweg het belangrijkste wat ze konden doen om de gemeenschap waarbinnen en waarvoor zij werken te steunen.”

Shradha Shreejaya, programmamedewerker Azië & Oceanië, zag groepen die naast noodhulp ook onderdak en psychische hulp gingen organiseren. “Voor lesbische vrouwen of transgenders kan het bijvoorbeeld heel ingewikkeld zijn om terug naar hun gezin van herkomst te moeten, wat velen in coronatijd overkwam. Vaak worden ze agressief of gewelddadig bejegend. Of ze hebben nog helemaal geen coming-out in familiekring gedaan en moeten dus opeens terug in hun schulp. Dit trekt een zware wissel en veroorzaakt vaak stress of depressies. Dus zetten groepen telefooncirkels op, regelen ze tijdelijk onderdak, schakelen ze hulp in na geweldsincidenten.”

Slinkse overheidsmaatregelen
Ondertussen is er ook op andere vlakken van alles gaande. Zo draaiden verschillende overheden verworven arbeidsrechten terug onder het mom van ‘de economie stimuleren, we kunnen niet anders.’ In de Indiase deelstaat Uttar Pradesh bijvoorbeeld werden de wet op het minimumloon en het recht op voorzieningen zoals kinderopvang voor drie jaar opgeschort. Ook krijgen mijnbouwbedrijven in landen als Cambodja, de Filippijnen en Indonesië momenteel ruim baan om werknemers onder onveilige omstandigheden te laten werken en milieuregels aan de laars te lappen. En omdat publieke consultatie door lockdowns niet mogelijk is, worden er ook slinks tal van vergunningen doorheen geduwd waartegen normaliter breed groot protest zou zijn aangetekend. Bijvoorbeeld voor intensieve landbouw of mijnbouw op locaties die voor inheemse vrouwen van levensbelang zijn omdat zij er gewassen verbouwen of vee houden. Dichterbij heeft de Poolse regering de pandemie aangegrepen om te proberen een extreem conservatieve abortuswetgeving door het parlement te loodsen.

Shradha: “Covid-19 vormt een extra bedreiging in regio’s waar vrouwenrechten al zwaar onder druk staan. De pandemie wordt door allerlei regimes gebruikt als een nieuw stuk gereedschap om bijeenkomsten te verbieden en burgerrechten in te perken. Activisten worden extra in de gaten gehouden, de vrije nieuwsvoorziening aan banden gelegd, geweld tegen bepaalde groepen doelbewust aangewakkerd.”

Terug de straat op
Dat wil niet zeggen dat activisten in hun schulp zijn gekropen. Na de eerste schrik zijn zij zich juist met hernieuwd vuur aan het organiseren. Shradha: “We zien het aantal demonstraties weer toenemen, en protestbewegingen lijken zelfs sterker te worden. In India gingen verpleegsters de straat op, en elders boerinnen en inheemse activistes die voor hun landrechten opkomen. Onze partners vinden nieuwe wegen om zich te organiseren en anderen te mobiliseren. Online, maar ook op straat. Sterker nog: hun vertrouwen dat ze steun en bondgenoten kunnen vergaren, groeit.”

Shikha: “Hoe lastig deze crisistijd ook is, het moeten dealen met de impact ervan heeft groepen ook weerbaarder gemaakt, en ze steviger ingebed in hun omgeving. Mensen zien wat deze groepen voor hen kunnen betekenen, hoeveel kracht ze hebben, waar hun solidariteit ligt. Ze komen naar onze partners toe met vragen. En activisten hebben noodgedwongen nieuwe vaardigheden moeten ontwikkelen, om lokaal geld te werven of hun werk op nieuwe manieren voor het voetlicht te brengen. Dat versterkt ze.”

Basisinkomen
Een mooi voorbeeld vindt Shikha het Spaanse Aprosex, dat zich normaliter inzet om het stigma op sekswerk te verminderen en sekswerk als werk erkend te krijgen. “Nu wisten ze in korte tijd een onderling steunfonds op te richten. Ook brachten ze samen met andere activisten een brede discussie op gang over nut en noodzaak van een basisinkomen voor iedereen in kwetsbare arbeidssituaties.” Dat de crisis heeft geleid tot een grotere erkenning van informeel werk ziet Shikha ook als een lichtpuntje in lastige tijden. “Het was altijd al een belangrijke eis van vrouwenrechtenactivistes. Door de huidige crisis wordt er beter naar ze geluisterd en zit er echt beweging in.”

Deel dit artikel