6 november 2019

Bai Indigenous Women’s Network: Verzet tegen de vernietigende 'ontwikkeling

Onder leiding van President Duterte, wordt inheems grondgebied in de Filipijnen gestolen voor ontwikkelingsprojecten van bedrijven die de inheemse gemeenschappen verdrijven. Deze verdrijving heeft vooral invloed op inheemse vrouwen, die de meest kwetsbare groep vormen in de Filipijnen. Maar onze partners van Bai Indigenous Women’s Network stimuleren inheemse vrouwen in het hele land om samen te komen en zich te verzetten.

Ten oosten van Vietnam en ten noorden van Australië ligt een groep eilanden die voornamelijk bestaat uit kustlijnen en regenwouden. Het is één van de tien meest biodiverse landen ter wereld. Het is een prachtige plek, maar ook een plek die geweld en onderdrukking heeft gekend, dankzij de buitenlandse machten (Spanje, de VS, Japan) die over hun grondstoffen hebben gevochten. En tot op de dag van vandaag blijven ze dit doen, zij het op andere manieren. Maar Bai Indigenous Women’s Network (Bai) werkt onvermoeibaar om de integriteit van het land waar ze van houden te beschermen en de rechten van de inheemse bewoners die er voor hun levensonderhoud van afhankelijk zijn.

Bai, dat is opgericht in 2004, heeft als missie de rechten van inheemse vrouwen op land, bronnen en zelfbeschikking te verkrijgen en te verdedigen. Als nationaal netwerk van regionale en provinciale inheemse vrouwelijke leiders, werken haar leden samen om op te komen voor de rechten van inheemse vrouwen op land, bronnen en zelfbeschikking. Intern versterken zij de banden tussen groepen inheemse vrouwen in verschillende gebieden door workshops en trainingen, die ook helpen de vaardigheden van hun leden te versterken om te organiseren en campagne te voeren. Extern hebben zij een plaats aan tafel bevochten en gewonnen met betrekking tot besluitvorming over beleid dat van invloed is op de inheemse bevolking. En met steun van de gemeenschap die zij in het hele land hebben opgebouwd, kunnen zij hun eisen luid en duidelijk laten horen.

Levensonderhoud onder druk

De bedreigig van hun voortbestaan van inheemse gemeenschappen en vrouwen in het bijzonder, wordt op dit moment geïllustreerd door het economisch raamwerk ‘Bouw, bouw, bouw’ van President Rodrigo Duterte. Nadat Duterte in 2016 werd verkozen, werd hij internationaal al snel berucht door zijn intens gewelddadige anti-drugscampagne, waarmee hij zwoer criminaliteit uit te roeien (het dodental ligt momenteel op meer dan 6.500).  Zijn programma, dat ironisch genoeg de naam ‘Bouw, bouw, bouw’ draagt, heeft echter minder kritische aandacht getrokken. Het programma, dat in 2017 is geïmplementeerd, wordt door de overheid gepresenteerd als een ticket naar de ‘gouden eeuw’ van infrastructuur, waarbij banen worden gecreëerd en de grondslag wordt gelegd voor economische groei. De verborgen kosten liggen in de rechten en het levensonderhoud van de inheemse bevolking, met name van inheemse vrouwen.

“Wij hebben een verschillend idee van hoe we ons verhouden tot het land, maar voor de overheid is het land ofwel privé of commercieel.”


Het ontwikkelingsinitiatief van Duterte faciliteert het ‘landgraaien’ (het anders illegale onteigenen van land) door multinationale bedrijven voor ontwikkelingsprojecten zoals het bouwen van megadammen, supersnelwegen en economische zones. Nationale coördinator Kakay Tolentino, met wie we spraken via Skype, legt het als volgt uit: 

“De regering van de Filipijnen heeft alle grond in twee groepen ingedeeld: land in privébezit of voor algemeen/commercieel gebruik. Wij hebben een verschillend idee van hoe we ons verhouden tot het land, maar voor de overheid is het land ofwel privé of commercieel. Waar de inheemse bevolking woont, is al het land door de overheid tot ontginbaar, beschikbaar land verklaard. Overheidsbezit. Om dit te rechtvaardigen, hebben ze landwetten gemaakt die de rechten afnemen van de inheemse bevolking op hun vooroudergrond. Wat de overheid ook wil doen, kunnen ze sindsdien ook doen.” 

Hoewel in 2009 de Wet op de Rechten voor Inheemse Volkeren is aangenomen, voegt Kakay toe, “is deze wet niet echt het antwoord op de roep van de inheemse bevolking als het gaat om onze rechten op vooroudergrond en zelfbeschikking.” Met andere woorden, het biedt hen niet de wettelijke gereedschappen die ze nodig hebben om in te grijpen in de ontwikkelingsprojecten die hen verjagen.

Niet alleen wordt inheemse grond gestolen, maar als gevolg daarvan wordt de inheemse bevolking uit hun huizen verdreven. En zoals Kakay zegt, “hebben we geen andere bron dan de omgeving om van te leven.” Dit heeft vooral invloed op vrouwen omdat binnen inheemse gemeenschappen meestal de vrouwen verantwoordelijk zijn voor beheer van de voedselproductie. Maar dankzij de netwerken van activistengroeperingen die Bai door het hele land opbouwt, bevinden inheemse vrouwen zich aan de frontlinie van het verzet.

“Het gevaarlijkste land voor milieu-activisten”

Bai benadert de uitdagingen waarvoor ze staan uit vele verschillende hoeken, waaronder die van protesten. Door demonstraties te organiseren verhogen ze de zichtbaarheid voor hun problemen en maken ze de stemmen van inheemse vrouwen onderdeel van het publieke debat. Deze strategie heeft de dynamiek binnen hun eigen gemeenschappen eveneens verschoven. “Sinds Bai de kracht had om de straat op te gaan, herkennen vele inheemse mannen onze kracht,” zegt Kakay. “Ze zeiden dat we met deze confrontaties lieten zien dat we weten hoe we met de gewapende troepen moeten omgaan. Sindsdien erkennen de inheemse mannen ons als gelijken.”

“Sinds Bai de kracht had om de straat op te gaan, herkennen vele inheemse mannen onze kracht.”


Dit is in zichzelf een kleine overwinning. Inheemse vrouwen blijven in de Filipijnen één van de meest gemarginaliseerde en kwetsbare groepen: buitengesloten van vormen van openbaar leven, blootgesteld aan geweld door staatstroepen en met beperkte toegang tot gezondheidszorg, sociale diensten en onderwijs. Vooral omdat inheemse vrouwen opstaan om zich tegen het ‘Bouw, bouw, bouw’-programma te verzetten, worden ze steeds vaker op de korrel genomen als ‘terroristen’. Om zijn zogenaamde ‘oorlog tegen drugs’ uit te voeren heeft Duterte ook de regering van de Filipijnen steeds meer gemilitariseerd, waarbij hij in sommige regio’s zelfs illegaal de krijgswet heeft ingevoerd (wat doet denken aan het corrupte dictatorschap van oud-president Ferdinand Marcos in de jaren 1970). Deze gewapende troepen gaan achter activisten aan die de voortgang van ‘Bouw, bouw, bouw’ verstoren, waarbij ze gevangen worden gezet onder valse beschuldigingen. Buitenrechtelijke doodstraffen, zoals in het geval van Lumad-leider Leah Tumbalang, komen te vaak voor. Nadat in 2018 30 milieubeschermers werden vermoord, werden de Filipijnen vorig jaar verklaard tot het 'dodelijkste land voor milieu-activisten'.

In sommige gevallen kon Bai hun netwerk activeren om te demonstreren voor vrijlating van gevangen leden van hun gemeenschap, zoals bij Rachel Marino. 

“Ze was een gezondheidswerker die haar werk deed in de gemeenschap en gezondheidszorg bood, maar ze zeiden dat ze hoorde bij het New People’s Army dat tegen de gewapende troepen vecht,” legt Kakay uit. “Ze claimden zelfs dat ze leden van de gewapende troepen heeft gedood. Ze hebben haar gevangen gezet onder die valse beschuldigingen, maar omdat we samen zo sterk staan, is ze vrijgesproken.”

Er is ook meer structurele vooruitgang geboekt. Dankzij het netwerk en de toegenomen zichtbaarheid van Bai zijn er nieuwe vrouwenorganisaties opgericht in Sierra Madre, Centraal Luzon en Mindanao. Bai wordt regelmatig uitgenodigd om bij te dragen aan discussies over inheemse rechten en ontwikkeling, zoals tijdens CEDAW 2016 in Genève, Zwitserland en in hun eigen Huis van Afgevaardigden. Sterker nog, Eufemia Campos Cullamat, een lid van de Nationale Raad van Bai, is de eerste inheemse vrouw die is verkozen voor het Huis van Afgevaardigden van de Filipijnen. En omdat Bai steeds beter toegang krijgt tot dit recht van vertegenwoordiging in de regering, kunnen ze ruimte creëren voor de eisen van inheemse vrouwen in de beleidsbesluiten die invloed hebben op hun gemeenschappen. Van binnen en van buiten kunnen ze dus de systemen veranderen die bepalen welke levens ertoe doen.

Een holistische aanpak

Op de vraag of ze advies heeft voor anderen die in hun eigen context organiseren, antwoordt Kakay met de volgende wijze woorden: “Wanneer we organiseren moeten we de uitdagingen van vrouwen holistisch benaderen, van leiderschap en vertegenwoordiging tot discriminatie en toegang tot bronnen. Met dat perspectief en als we samenwerken, kunnen we over ons eigen lot gaan beschikken.” 

Wil jij de klimaatrechtvaardigheid beweging steunen? Ja, ik wil nu een donatie doen