17 december 2019

Klimaatverandering is iets van het heden

Klimaatverandering is niet iets van de toekomst, maar iets van het heden. Dat beseffen en ervaren de vrouwen in Altamira (Brazilië) die zich hebben verenigd in het ‘coletivo de mulheres o Xingu’ als geen ander.

De ellende begon met de bouw van de Belo Monte Dam, een hydro-elektrische dam dwars door de Xingu-rivier. De belofte was dat de dam een groot deel van Brazilië van elektriciteit zou gaan voorzien. De realiteit is weerbarstiger: om de bouw mogelijk te maken moesten tienduizenden inheemse bewoners gedwongen verhuizen omdat hun land onder water gezet zou worden.

De bewoners kregen een nieuwe woonplek aangewezen, vaak ver weg van de rivier die hen en hun voorouders honderden jaren van voedsel had voorzien. Door de bouw raakte de rivier ook nog eens vervuild en nam de populatie van talloze vis- en diersoorten zienderogen af.

Gemeenschappen werden uit elkaar gerukt, waardoor de sociale cohesie onder druk kwam te staan. De druk op vrouwen, vaak belast met het verzorgen van voedsel voor het gezin, nam daarmee tegelijkertijd toe.

‘Wij bezitten het bos niet, wij zijn het bos. Wij vernietigen de natuur niet, wij zijn de natuur.’


De rivierbewoners van de Volta Grande do Xingu zijn het meest getroffen door de dam en ontbossing, zegt klimaatactivist en boegbeeld Antônia Melo. Voor inheemse stammen die gedwongen moesten verhuizen zijn allerlei regelingen getroffen, zij het onvoldoende. Voor de bewoners van de Volta Grande die niet direct hoefden te wijken voor de dam, is er geen overheidsbeleid. Zij moeten zelf dealen met de veranderende leefomgeving. 

Het collectief komt geregeld bijeen om met elkaar te overleggen hoe ze overheidsbeleid kunnen beïnvloeden, maar ook over hoe ze zaken als klimaatverandering, educatie, gezondheidszorg en zelfzorg met elkaar kunnen verbinden. ‘Er is een bewezen correlatie tussen de bouw van de dam en allerlei ziektes’, zegt Eneida. ‘Het is belangrijk dat we dat aan het licht brengen. Dat mensen ziek worden van het vervuilde water en van het eten van giftige vis, dat het ongecontroleerde gebruik van pesticides in de landbouw de grond heeft vergiftigd, en dat men daar kanker van kan krijgen. Al die verschillende thema’s staan in directe relatie met elkaar en met klimaatverandering.’

 

‘Geweld tegen vrouwen is enorm toegenomen, mede doordat de druk op ontwrichte gezinnen zo groot is geworden’, vertelt Melo. ‘Daarom werken we onder andere aan het economisch zelfstandig maken van vrouwen. We willen hen helpen om hun eigen geld te kunnen verdienen. We leren hen hun rechten kennen door middel van educatie, zodat ze deze rechten, zoals bereikbare gezondheidszorg, kunnen afdwingen bij de overheid.’

‘Geweld tegen vrouwen is enorm toegenomen.’


Melo maakt zich als activist al sinds de jaren 80 sterk voor het beschermen van de Amazone. Illegale ontbossing was altijd al aan de orde van de dag, zegt ze. ‘Door de bouw van de dam zijn alle ontwikkelingen alleen sneller gegaan. De bouw van de dam heeft deze omgeving dusdanig ontwricht dat houthakkers uit heel Brazilië zich zo vrij waanden om naar deze regio te komen en grond te stelen van de kleine boeren. Onder de huidige Braziliaanse president Bolsonaro lijkt het nu nog meer toe te nemen.’  

Jarenlang actievoeren tegen de bouw van de dam heeft niet kunnen voorkomen dat de dam er uiteindelijk is gekomen. Toch blijft het collectief strijdbaar. Plannen van het Canadese bedrijf Belo Sun Mining om in de regio naar goud en bauxiet te mijnen staan dankzij politieke en juridische actie voorlopig in de koelkast. Dankzij internationale druk lijkt Bolsonaro de illegale boskap serieuzer te nemen. En nu bekend is geworden dat er een grote kans is dat de dam in de nabije toekomst door een constructiefout zal breken en hele gebieden dan weggevaagd zullen worden door de rivier, is de strijdbaarheid bij het collectief alleen maar groter geworden.

‘Wij bezitten het bos niet, wij zijn het bos. Wij vernietigen de natuur niet, wij zijn de natuur. Van al onze verschillen maken we onze kracht. Wij willen onze toekomst verzekeren, zelfs voor de kinderen van hen die ons proberen te vernietigen.’ 

 door Hasna El Maroudi