Nieuws & Blogs

Namibia's women's health Network demonstratie

De transformatie van stilte

Auteur Esther Vonk Portfolio Lichaam

Hoe HIV positieve vrouwen in Namibië het gezicht van rechtvaardigheid veranderden

Later dit jaar zal het Namibische hooggerechtshof een uitspraak doen over de zaak van drie HIV positieve vrouwen tegen de Staat van Namibië. De drie vrouwen, met steun van het Namibian Women’s Health Network, houden de regering verantwoordelijk voor de gedwongen sterilisatie die zij tijdens de geboorten van hun kinderen hebben ondergaan – iets wat schokkend veel vrouwen met HIV overkomt. Het hooggerechtshof oordeelde in 2012 al ten gunste van de vrouwen – een belangrijke mijlpaal. Ondanks het feit dat de Staat tegen het vonnis in beroep is gegaan, heeft deze zaak nu al een enorme invloed gehad.

“mijn zwijgen heeft mij niet beschermd”

Audre Lorde quoteIn 2008 hield de International Community of Women Living with HIV/AIDS een enquête onder 230 vrouwen met HIV in Namibië en vroeg hen naar hun ervaringen met de nationale gezondheidszorg. Van hen antwoordden 40 (17%) dat zij gesteriliseerd waren zonder hun toestemming. Stigma en schaamte geassocieerd met HIV en met het onvermogen om nog kinderen te krijgen weerhield vrouwen ervan om hun ervaringen te delen. Gebrek aan hoop op gerechtigheid weerhield ze ervan om aangifte te doen.

De uitkomsten van dit onderzoek vormden het begin van een beweging. Vrouwen begonnen te spreken, hun ervaringen met elkaar te delen, en hun schaamte te overwinnen. Ze zagen hun ervaringen niet langer als individuele, schaamtevolle ervaringen die het daglicht niet verdragen, maar als systematische schendingen van hun rechten. Ze begonnen zich te realiseren dat als zij deze praktijken wilden stoppen, zij een einde moesten maken aan de stilte.

“Stilte omzetten in woord en daad is een vorm van zelfonthulling”

Woman demonstrates against forced sterilisation in NamibiaJennifer Gatsi-Mallet van het Namibian Women’s Health Network omschrijft dit moment als volgt: “Hoe kunnen we rechtvaardigheid bereiken, als we niet voor onszelf opkomen? Als we iets willen veranderen, moeten we de stilte verbreken. We moeten het hebben over onze status als vrouwen met HIV. We moeten het hebben over het geweld dat we ondervinden. We moeten het over onze rechten hebben. Ons netwerk geeft ons de ruimte om te spreken over onderwerpen die jarenlang taboe waren.”

Vrouwen begonnen hun ervaringen te documenteren en met de rest van de wereld te delen. Wat eens privé was, werd nu openbare kennis. Wat eens onzegbaar was, werd nu  van algemeen belang: de vrouwen besloten om een zaak aan te spannen tegen de Staat.

“de zichtbaarheid die ons kwetsbaar maakt, vormt ook onze grootste bron van kracht”

“Toen we begonnen, waren er veel vrouwenorganisaties die in solidariteit met ons werkten”, vertelt Jennifer. “Maar toen we de  eerste rechtszaak startten verdwenen veel van hen. Het onderwerp was erg controversieel. Niemand had dit ooit benoemd in het openbaar; niemand was de strijd aangegaan.” Maar andere organisaties sloten zich juist aan. Jonge feministen; vrouwen met een handicap; sekswerkers; lesbiennes en transgenders. Juristen en mensenrechtenorganisaties steunden ons. Er kwam steeds meer steun.

De uitspraak van het hooggerechtshof in 2012 heeft de weg vrijgemaakt voor andere vrouwen om gerechtelijke stappen te ondernemen. Sinds 2012 hebben achttien vrouwen in Namibië een rechtszaak aangespannen. Ziekenhuispersoneel is zich bewust van het feit dat de Namibische wet informed consent eist – zonder uitzondering. De publieke opinie over reproductieve rechten en de positie van vrouwen met HIV is aan het verschuiven. De zaak in Namibië heeft vrouwen in Zuid-Afrika, Kenia en een aantal andere landen aangespoord om de stilte te doorbreken die samengaat met de schendingen die zij ervaren in de gezondheidszorg. Praktijken waar eerder niet over gesproken werd en die werden omgeven door stigma en schaamte, zien nu het daglicht als wat ze werkelijk zijn: onaanvaardbare mensenrechtenschendingen die moeten stoppen. Verandering begint met de transformatie van stilte in woord en daad.