Nieuws & Blogs

monique

Naakte revolutie: een blog van Monique Samuel

Auteur Mama Cash

Midden-Oostendeskundige Monique Samuel interviewde tijdens het Flirty Thirty Festival de Libanese activiste Farah Salke, van het feministische collectief Nasawiya. Het werd een levendig gesprek, want als fly-in correspondent voor onder meer de Groene Amsterdammer weet de 24-jarige Monique van de hoed en de rand als het gaat om vrouwenrechten in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Voor Mama Cash beschreef ze een recent bezoek aan Noord-Irak.

Duhok. Een levendig bergplaatsje. Een van de drie belangrijkste steden onder het bestuur van de Koerdische Regionale Overheid in Noord-Irak. Maar ook: een plaatsje zonder vrouwen. Althans, zo lijkt het. Op zoek naar een café kom ik niet één vrouw tegen. Bij een koffie- annex waterpijpcafé in semiwesterse stijl ga ik naar binnen. Tientallen mannen staren me aan. Ik installeer me aan een tafeltje bij het raam en bestel koffie en een waterpijp. Onmiddellijk komt de eigenaar naar me toe.

“Wát wil je?” “Shisha.” Ik word uitgelachen.

“Jij? Weet je wel wat dat is?” “Jazeker.”

“Welke smaak tabak dan?”, wordt er honend gevraagd.

“Dubbel appel.” De zwaarste.

De mannen kijken elkaar geschokt aan. Gesis. “Dat gaat niet, je moet gaan.” De eigenaar klinkt nu ernstig en dringend.

“Waarom dan?” “Je bent een vrouw.”

Halfduister
Ik heb die dag nog geen seconde kunnen zitten en geen minuut voor mezelf gehad. Beelden van vluchtelingen en Koerdische massagraven spoken door mijn hoofd. Heb ik eindelijk een café gevonden, word ik op straat gezet. Dan komen Syrisch-Koerdische bedienden tussenbeide. Ze richten zich tot de eigenaar en de andere medewerkers. Er begint een lange discussie, waarbij ik ondertussen naar achteren word gebracht, weg van dat raam, uit het zicht van de mannen buiten. Uiteindelijk brengen ze me naar een donkere vliering. In dit halfduister krijg ik mijn waterpijp en koffie. En een chocoladesmoothie, op kosten van de Syrische vluchtelingen, die zich schamen voor de vrouwonvriendelijkheid van hun Irakese volksgenoten.

“Ze weten hier echt niet hoe ze met vrouwen moeten omgaan,” mompelt een bediende terwijl hij schichtig om zich heen kijkt. “In dit land hebben vrouwen geen gezicht.” Dat klopt. Waar ik ook kijk: vrouwen lijken onvindbaar. Ze komen pas ’s avonds naar buiten en verschansen zich direct in grote shopping malls. Althans, de happy few. In gewone cafés en restaurants zijn vrouwen niet welkom, behalve in de ‘familievleugel’. Een Iraaks fenomeen waarbij vrouwen en kinderen op een aparte afdeling worden weggestopt. Zo heb ik het zelfs niet in het veel religieuzere en conservatievere Egypte gezien.

Machocultuur
Koerdisch Irak propageert oneindig ruimdenkend en westers te zijn. De meerderheid van de bevolking is seculier. Met geld van Saoedi-Arabië en Qatar rukt echter ook hier het religieus fanatisme op en niet alleen dat: decennia van gewapend verzet, genocide en burgeroorlog hebben het land gemilitariseerd en de Koerdische man tot een stalen wapen gemaakt. In deze militaire machocultuur dient iedere vrouw te worden beschermd, bespioneerd en begeleid. Wee de vrouw die alleen woont en een man naar boven meeneemt, of met een man in de auto zit. Er wordt hard op de deur geklopt, het raampje moet open, het regent vragen en dreigementen. Tot je het als vrouw wel uit je hoofd laat je eigen gang te gaan en de straat te betreden.

Terwijl ik verscholen in het halfduister grote rookwolken uitblaas, ben ik onbewust deel van de ‘naakte revolutie’. Een initiatief van een Zweeds-Koerdische vrouw die naar het nieuwe Koerdistan terugkeerde en schrok van de haast vrouw-loze samenleving die was ontstaan. Ze besloot zich bewust bloter te kleden dan strikt genomen comfortabel. Net dat hemdje, net dat iets te diepe decolleté, ook al volgen de blikken haar overal. De boodschap: “Ja ik heb huid, en wat dan nog? Er gebeurt niets en er zal niets gebeuren ook.” Alles draait om zichtbaarheid. ’s Avonds loopt ze met vriendinnen door uitsluitend door mannen bevolkte straten. Traag nemen ze in de hoofdstad Erbil koffiehuis na koffiehuis in. Met twee andere vrouwen jogt ze ’s ochtends in het park. Het is een zware strijd, waarbij ze zichzelf constant moet verdedigen. Het is ook een gevaarlijke strijd, want de bedreigingen zijn niet van de lucht.

Volksvrouwen
Dit is de nieuwe revolutie in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. In landen als Egypte, Tunesië en Libanon trotseren vrouwen seksueel geweld en repressie om toch te demonstreren, toch de pleinen over te nemen, toch naar cafés te gaan en een sigaret op te steken. Het is een revolutie waarvoor je geen feminist hoeft te zijn om eraan deel te nemen, of waarbij iedere vrouw juist ongewild tot activist wordt gemaakt. Het is de strijd van gewone volksvrouwen die besluiten zelf hun boodschappen te doen en alleen met het openbaar vervoer te reizen, en die hun dochters zo laten zien dat de straat gewoon van hen is en dat zij het gezicht van het land zijn.

Lees meer blogs van Monique op www.moniquesamuel.nl.