Nieuws & Blogs

WHRD Honduras JASS FI

Wie verdedigt de verdedigers?

Auteur Mama Cash

IM Defenders bestrijdt geweld tegen mensenrechtenactivistes in Meso-Amerika

 

2 oktober 2014- In 2012 kreeg Mama Cash van de Nationale Postcode Loterij 1,3 miljoen euro om IM Defenders in Midden-Amerika en Mexico twee jaar lang te steunen. Deze coalitie spant zich in om een einde te maken aan het buitensporige geweld tegen mensenrechtenactivistes in deze gewelddadige regio. Met de financiële bijdrage uit Nederland wist IM Defenders in een paar jaar tijd een aantal cruciale resultaten te boeken.

IM Defenders is een coalitie van zes vrouwenorganisaties uit Mexico en Midden-Amerika – El Salvador, Nicaragua, Costa Rica, Panama, Honduras en Guatemala – en is opgericht in 2010. Gezamenlijk maken ze een vuist tegen het steeds heftiger geweld waarmee mensenrechtenactivistes geconfronteerd worden. Inmiddels heeft het Mesoamerican Initiative of Women Human Rights Defenders – kortweg IM Defenders – tientallen vrouwen die gevaar liepen in veiligheid kunnen brengen. Ook heeft ze het vaak weggemoffelde geweld tegen mensenrechtenactivistes in de openbaarheid gebracht. Een van de resultaten is dat activistes zich bewuster zijn van de gevaren en maatregelen nemen om zichzelf te beschermen. En de plegers van het geweld, waaronder schrikbarend veel overheidsfunctionarissen, weten dat er scherp op ze gelet wordt.

Van mishandeling tot moord

Meso-Amerika, zoals Mexico en Midden-Amerika samen ook wel genoemd worden, is een van de gevaarlijkste regio’s ter wereld. De aanhoudende armoede, de almaar uitdijende georganiseerde misdaad en de overdaad aan militair machtsvertoon maken dat geweld er inmiddels aan de orde van de dag is. Opvallend veel vrouwen zijn daarvan het slachtoffer. Het aantal vrouwen dat mishandeld, verkracht of vermoord wordt is in deze regio schrikbarend hoog. En activistes die opkomen voor mensenrechten, lopen nóg meer risico. Tussen 2010 en 2012 werden in Meso-Amerika 38 mensenrechtenactivistes vermoord vanwege hun activisme.

In 2012 begon IM Defenders met het registreren van geweld tegen mensenrechtenactivistes in Mexico, Honduras, Guatemala en El Salvador. In 2012 kwam de teller uit op 414 gevallen, in 2013 op 424 (dat zijn alleen de gevallen die IM Defenders wist te achterhalen).

Moeders, leraressen, inheemse vrouwen, journalistes

femicide mexico

protest tegen femicide in Mexico

We hebben het hier over geweld tegen moeders die vragen om onderzoek naar de verdwijning van hun dochters en kritiek uiten op de laksheid van de politie in deze. Tegen leraressen die opkomen voor fatsoenlijk openbaar onderwijs, arbeidsters die een loon eisen waarvan ze daadwerkelijk kunnen leven en lesbische vrouwen die protesteren tegen discriminatie en mishandeling. Inheemse vrouwen die hun gemeenschap verdedigen tegen illegale houtkap en mijnbouw. Jonge vrouwen die bezwaar aantekenen tegen de arrestatie van leeftijdgenoten die een illegale abortus ondergingen. Journalistes die corruptie bij de politie blootleggen en banden tussen overheidsfunctionarissen en de georganiseerde misdaad aantonen.

Kortom: we hebben het hier over geweld tegen vrouwen die niets anders doen dan opkomen voor vrijheid en rechtvaardigheid. De daders kunnen over het algemeen straffeloos hun gang gaan, omdat zij bijna nooit worden vervolgd. Maar liefst 87% van het geregistreerde geweld tegen activistes werd gepleegd door overheidsfunctionarissen, zoals politieagenten, militairen of medewerkers van de veiligheidsdienst.

Seksespecifiek geweld

Ook mannen die opkomen voor mensenrechten krijgen te maken met bedreigingen en geweld. Maar bij vrouwen die mensenrechten verdedigen, gaat er steevast een schep bovenop. Zij roepen extra weerstand en agressie op, omdat ze niet alleen onrechtvaardigheden en machtsmisbruik aan de kaak stellen, maar ook nog eens sociale normen over ‘gepast vrouwelijk gedrag’ doorbreken. Ze zijn vaak het doelwit van seksespecifieke vormen van geweld, zoals aanranding en verkrachting, seksueel getinte martelingen of mishandeling of bedreiging van hun (ongeboren) kinderen.

Zoals een activiste uit Guatemala vertelde: “Ik ben vervolgd, bedreigd en aangevallen. Ze hebben geprobeerd om me te doden en me met verschillende soorten wapens bedreigd. Ik heb geleden onder stigmatisering en laster. Er is me gezegd: ‘We gaan je vermoorden, maar voordat we je vermoorden gaan we je verkrachten, en dat gaan we zo en zo doen. En we doen het niet alleen bij jou, maar ook bij je dochter.’ Dit soort bedreigingen blijven ons altijd bij en vervullen ons met extreme angst.”

Vogelvrije Vrouwen

Logo IM-defendersAl vier jaar lang trekt IM Defenders ten strijde tegen alle vormen van geweld waarmee mensenrechtenactivistes geconfronteerd worden. Inmiddels zijn 370 activistes en 70 organisaties bij dit initiatief betrokken. Mama Cash steunde IM Defenders van 2012 tot begin dit jaar, wat mogelijk werd gemaakt door een bijdrage van 1,3 miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij. Met dit geld kon het netwerk haar activiteiten verder uitbouwen. Ook vroeg Mama Cash in Nederland met de sociale media-campagne Vogelvrije Vrouwen aandacht en steun voor het belangrijke werk dat deze vrouwen doen.

Mijlpaal

De afgelopen jaren stelde IM Defenders het geweld tegen mensenrechtenactivistes telkens weer aan de kaart. Zo mobiliseerde ze publieke aandacht en steun, op regionaal en op internationaal niveau. Om te beginnen documenteert deze coalitie geweldsincidenten nauwgezet, zodat die niet langer onder het tapijt geveegd kunnen worden. De coalitie zette hiervoor onder meer een database op, waarin leden geweldsdelicten en andere mensenrechtenschendingen kunnen vastleggen. De ‘harde feiten’ die dit oplevert, zijn belangrijke wapens in de strijd voor erkenning van de problematiek. Machthebbers in landen waar sprake is van veel overheidsgeweld tegen mensenrechtenactivistes, weten nu dat ze scherp in de gaten worden gehouden. Niet alleen door het netwerk, maar ook door de bredere internationale gemeenschap. Mede dankzij de inspanningen van IM Defenders namen de Verenigde Naties in november 2013 een resolutie aan waarin staten worden opgeroepen om maatregelen te nemen ter bescherming van mensenrechtenactivistes. Een mijlpaal in de geschiedenis van het activisme voor mensenrechten!

Rapid response bij acuut gevaar

IM Defenders nam nog meer concrete stappen om het geweld tegen te gaan. Zo zijn er in de hele regio speciale rapid response-netwerken opgezet die bij dreigend gevaar in actie komen. Ze schakelen de media in en zorgen voor ondersteuning en noodopvang van activistes. 120 vrouwen hebben hier inmiddels gebruik van gemaakt. Ook zijn er op drie locaties in de regio veilige schuilplaatsen gecreëerd voor vrouwen en hun gezinsleden die in extreem gevaar verkeren. En het National Women Human Rights Defenders Network in El Salvador, een van de nieuw opgerichte nationale netwerken voor mensenrechtenactivistes, test momenteel een pilotversie van een speciaal beveiligd communicatiekanaal. Activisten kunnen dit kanaal gebruiken om op te roepen tot actie of alarm te slaan bij direct gevaar.

Zelfzorg-trainingen

Het Mesoamerican Initiative ontwikkelde ook een trainingsprogramma voor activistes, om hen te leren hoe ze zichzelf moeten beschermen tegen geweld en een burn-out of andere stressgerelateerde klachten kunnen voorkomen. In workshops leerden inmiddels al meer dan 250 vrouwen de juiste vaardigheden om te overleven, hun mentale weerbaarheid te vergroten en samen te werken met andere activisten. Op die manier kunnen ze hun activisme ook op de langere termijn volhouden en de impact ervan vergroten.

Internationale onderscheiding

De tweejarige steun van Mama Cash en de Postcode Loterij aan IM Defenders is inmiddels afgelopen. Maar het netwerk gaat onverminderd door met haar vooruitstrevende en belangrijke werk. In juni van dit jaar kreeg IM Defenders internationale erkenning in de vorm van een prijs: de International Letelier-Moffitt Human Rights Award. Deze prestigieuze onderscheiding wordt jaarlijks door het Institute for Policy Studies toegekend aan een markante voorvechter van mensenrechten op het Amerikaanse continent. “We zijn enorm trots, en voelen ons eens te meer gesterkt in ons streven om mensenrechtenactivistes te beschermen en te versterken”, zo laat IM Defenders weten.

Trending topic

Met de campagne Vogelvrije Vrouwen bracht Mama Cash in Nederland een solidariteitsbeweging via sociale media op gang. Het doel: mensenrechtenactivistes in Midden-Amerika en Mexico laten weten dat ze er niet alleen voor staan, en tegelijkertijd wereldwijd aandacht vragen voor de noodzaak om geweld tegen mensenrechtenactivistes te stoppen. De campagne mondde uit in een Twitterexplosie op 29 november 2013. Die dag werden er bijna 2400 tweets met de hashtag Vogelvrije Vrouwen de wereld in gestuurd, naar maar liefst 4,1 miljoen volgers, en was Vogelvrije Vrouwen in Nederland twee uur lang trending topic.