Nieuws & Blogs

how mama cash fights sexual violence

Hoe Mama Cash seksueel geweld bestrijdt

Auteur Mama Cash

Beginnen bij de wortels

Mede door de bemoeienis van Angelina Jolie is er momenteel volop aandacht voor seksueel geweld tegen vrouwen in conflictsituaties. Dat is mooi, maar er wringt ook iets. Alsof seksueel geweld in oorlogstijd afkeuringswaardiger is dan daarbuiten. Terwijl het helaas altijd en overal voorkomt en in de haarvaten van samenlevingen ingebakken zit. Seksueel geweld bestrijd je volgens Mama Cash ook niet door slachtoffers op te vangen, maar door het aanpakken van de juridische systemen en maatschappelijke normen die dit geweld gedogen.

De eerste keer dat seksueel geweld in oorlogssituaties breed aandacht kreeg, was in de jaren negentig. De oorlog in voormalig Joegoslavië bracht een lange stroom van berichten met zich mee over rape camps waar vrouwen systematisch werden bezwangerd om meer Serviërs te ‘kweken’. Onder druk van de vrouwenbeweging werd seksueel geweld vervolgens als oorlogsmisdaad en misdaad tegen de menselijkheid aangemerkt.

Dit jaar zette de Global Summit to End Sexual Violence in Conflict in Londen, waar ook Angelina Jolie sprak, seksueel geweld in conflictsituaties opnieuw op de agenda. “Dat is op zich goed”, meent Vanina Serra, programmamedewerker Stem bij Mama Cash. “Maar het is niet genoeg. Al te gauw grijpt men naar oplossingen als ‘we gaan onze militairen trainen om niet te verkrachten’ of ‘we veroordelen het als ongeoorloofde oorlogsmisdaad’. Terwijl: seksueel geweld komt in oorlogssituaties mede voor omdat het daarbuiten ook wordt getolereerd. En dat is waar je moet beginnen als je er een einde aan wilt maken. Bovendien moet je niet over de hoofden van vrouwen heen opereren. Vrouwen moeten een rol krijgen in vredesprocessen, een stem hebben in de opbouw van een samenleving na een oorlog. Alleen dan verandert er daadwerkelijk iets. Dat blijkt ook uit een onderzoek uit 2012 dat 40 jaar van geweld tegen vrouwen in 70 landen analyseerde. De onderzoekers concludeerden in American Political Science Review dat de aanwezigheid van een sterke vrouwenbeweging dé bepalende factor was bij de vermindering van geweld tegen vrouwen.”

Politiegeweld
Happy Kinyili is senior programmamedewerker Lichaam bij Mama Cash. Zij karakteriseert de Mama Cash-benadering van seksueel geweld bij voorkeur met een vraag. “Namelijk deze: wat telt er precies als seksueel geweld? Meestal denkt men daarbij alleen aan verkrachting. Of nog specifieker: aan ‘penis dringt vagina binnen’. Maar seksueel geweld omvat zoveel meer. Het is belangrijk om dat aan de orde te stellen. Het omvat ook lesbische vrouwen die het vanwege hun geaardheid onmogelijk gemaakt wordt om kinderen te krijgen als zij dit willen. Of politieagenten die sekswerkers aanranden. Eigenlijk is de hamvraag: wiens ervaringen van seksueel geweld tellen, en welke ervaringen doen er niet toe? Wie worden er erkend als slachtoffer van seksueel geweld, en wie niet? Je moet de mensen de kost geven die bij een verkrachting van een sekswerker zeggen: ‘Hoe kan zij nou verkracht zijn? Zij verdient haar geld toch met seksueel beschikbaar zijn?’”

“De aanwezigheid van een sterke vrouwenbeweging blijkt dé bepalende factor bij de vermindering van geweld tegen vrouwen”

Preventie
Mama Cash steunt groepen die opkomen tegen álle vormen van seksueel geweld. Dus niet tegen fysieke aanvallen van mannen tegen vrouwen alleen, maar tegen al het geweld dat vrouwen, meiden en transgenders eronder probeert te houden. Happy: “Want de loutere verkrachting of aanranding, hoe gruwelijk ook, is in feite alleen maar een uiting van iets groters. Van de ongelooflijk scheve machtsverhoudingen die er nog altijd bestaan tussen mannen en vrouwen, maar ook tussen hetero’s en homoseksuelen, tussen het ‘rijke Westen’ en het ‘arme Zuiden’, tussen degenen met macht en degenen zonder macht.”

Vanina: “De groepen die wij steunen richten zich ook nooit louter en alleen op het bieden van hulp aan overlevenden van seksueel geweld. Wij steunen groepen die op een systematischer niveau veranderingen proberen te bewerkstelligen. Die juridische systemen proberen te veranderen en vrouwen stimuleren om publiekelijk hun stem te laten horen. Die niet louter reactief zijn en hulp verlenen als het seksueel geweld al heeft plaatsgevonden, maar die boven alles inzetten op het voorkomen ervan in de toekomst.”

Vier getuigen
Happy: “Neem de Pakistaanse groep War against Rape. Die geeft wel juridische hulp aan vrouwen die verkracht zijn, maar gebruikt de informatie die ze daarbij vergaart vervolgens ook om publiekelijk stampij te maken. Zodat erkend wordt hoe vaak verkrachting plaatsvindt. Dat verkrachting binnen een relatie echt ook verkrachting is, anders dan veel mensen menen. Dat het juridische vereiste om vier getuigen te hebben om verkrachting aan te kunnen tonen, belachelijk is. Het prachtige is: het is deze groep gelukt om dat laatste te veranderen. Dat is zo’n ongelooflijk belangrijk winstpunt!”